Razumevanje transfernih cena: Kako funkcionišu i zašto su značajne

Jedan od ključnih aspekata međunarodnog poslovanja i poreske politike predstavljaju transferne cene. Kompanije koje posluju u okviru većih grupacija, kao i one koje posluju sa makar jednim entitetom koji bi se smatrao sa njima povezanim licem, u obavezi su da pripreme dokumentaciju o transfernim cenama. Povezana lica su fizička ili pravna lica koja imaju međusobnu povezanost kroz vlasničke udele, kontrolu ili značajan uticaj na poslovne odluke.

Regulisanje transfernih cena u Srbiji

U Republici Srbiji, ova materija je regulisana kroz Zakon o porezu na dobit pravnih lica (u daljem tekstu: „Zakon“), kao i Pravilnik o transfernim cenama i metodama koje se po principu „van dohvata ruke“ primenjuju kod utvrđivanja cene transakcija među povezanim licima (u daljem tekstu: „Pravilnik o transfernim cenama“).

Polazeći od zakonske definicije, transfernom cenom se smatra cena nastala u vezi sa transakcijama među povezanim licima. Dakle, kompanije koje u toku poslovne godine realizuju transakcije sa svojim povezanim licima (bilo u ulozi kupca ili u ulozi dobavljača), biće u obavezi da uz poreski bilans za predmetnu godinu dostave i pripremljenu dokumentaciju o transfernim cenama.

Povezana lica i definicija

Ono što je bitno napomenuti, a to je da nisu sva društva sa određenim procentom kapital učešća u drugom pravnom licu, automatski i povezana lica u smislu Zakona. Zakon precizira da se licem povezanim sa obveznikom smatra ono fizičko ili pravno lice u čijim se odnosima sa obveznikom javlja mogućnost kontrole ili značajnijeg uticaja na poslovne odluke što se smatra da postoji u slučaju posrednog ili neposrednog posedovanja najmanje 25% akcija ili udela, odnosno 25% glasova u obveznikovim organima upravljanja. Dakle, povezanost postoji kada kompanije jedna u drugoj imaju minimum 25% akcija ili udela, odnosno glasova u organima upravljanja.

Povezanim licem se smatraju i kompanije koje imaju istog vlasnika ili ista lica koja upravljaju njima. Dakle, ako dve kompanije imaju ista lica koja učestvuju u kapitalu, odnosno upravljanju  (minimum 25%), iste se tretiraju kao povezane.

Zakon je išao i korak dalje. U krug povezanih lica svrstao i članove porodice fizičkih lica koja se smatraju povezanim sa poreskim obveznikom.

Konačno, ukoliko kompanija posluje sa licem iz jurisdikcije sa preferencijalnim poreskim sistemom, ovakva lica se automatski smatraju povezanim licima, nezavisno od prethodno pomenutih kriterijuma. U vezi sa navedenim, Ministarstvo finansija je donelo Pravilnik o listi jurisdikcija sa preferencijalnim poreskim sistemom.

Struktura dokumentacije o transfernim cenama

U pogledu strukture dokumentacije o transfernim cenama, ista se dostavlja u formi izveštaja, ili izveštaja u skraćenom obliku.

Izveštaj bi trebalo da sadrži:

1. Analizu grupe povezanih lica u kojoj pripada obveznik,
2. Analizu delatnosti,
3. Funkcionalnu analizu,
4. Izbor metoda za proveru usklađenosti transfernih cena sa cenama utvrđenim po principu „van dohvata ruke“,
5. Zaključak,
6. Priloge.

Prve dve stavke su informativnog karaktera i zapravo služe da poreske organe upoznaju sa načinom poslovanja i internom organizacijom grupe u okviru koje posluje poreski obveznik, kao i njegovom pozicijom u okviru te grupe. Dodatno, poreski organ se upoznaje i sa trendovima u industriji u kojoj poreski obveznik posluje, činiocima koji imaju uticaj na određivanje cena u predmetnoj delatnosti i rizicima koji se javljaju u vezi sa poslovanjem u konkretnoj delatnosti.

Funkcionalna analiza i izbor metoda

Funkcionalna analiza je jedan od centralnih delova Izveštaja o transfernim cenama. U okviru funkcionalne analize obveznik detaljno opisuje i definiše transakcije sa povezanim licima koje je realizovao tokom analiziranog perioda. Poreski obveznik je dužan da opiše transakcije sa povezanim licima tako da bude jasno koje funkcije i rizike preuzimaju učesnici u transakciji, koja sredstva su angažovana u transakciji, da da opis odlučujućih činilaca koji su uticali na određivanje cene u transakciji, kao i da  utvrdi suštinski ekonomski položaj poreskog obveznika u ovim transakcijama.

Metode za proveru usklađenosti transfernih cena

Na osnovu funkcionalne analize, poreski obveznik utvrđuje metodu za proveru usklađenosti transfernih cena sa cenama utvrđenim „van dohvata ruke“. Obveznik je dužan da izabere najprimereniju metodu, odnosno metodu koja najbolje odgovara konkretnom slučaju. Zakon o porezu na dobit pravnih lica prepoznaje šest metoda za proveru usklađenosti:

• Metoda uporedive cene na tržištu po kojoj se cene za prodate proizvode, robu ili usluge u kontrolisanim poslovima upoređuju sa onima u nekontrolisanim poslovima i uporedivim okolnostima;

• Metoda preprodajne cene po kojoj se utvrđuje cena po kojoj se roba nabavljena od povezanih lica prodaje nepovezanim licima. Tako utvrđena cena umanjuje se za odgovarajuću bruto trgovačku maržu koja se može postići u postojećim tržišnim uslovima. Dobijena razlika je cena po kojoj je roba mogla biti nabavljena od nepovezanih lica;

• Metoda cene koštanja uvećana za uobičajenu zaradu (metoda troškova uvećanih za bruto maržu) po kojoj se prvo utvrđuju troškovi proizvoda, poluproizvoda ili usluga koje je imalo lice koje je proizvode, poluproizvode ili usluge prodalo drugom povezanom licu. Na tako utvrđene troškove dodaje se odgovarajuća bruto dobit koja se može postići u postojećim tržišnim uslovima. Tako dobijeni iznos je cena po kojoj su proizvodi, poluproizvodi ili usluge mogli biti nabavljeni od nepovezanih lica;

• Metoda podele dobiti po kojoj se eliminiše uticaj posebnih uslova na dobit u poslovima između povezanih lica. Ova eliminacija sprovodi se utvrđivanjem podele dobiti koju bi nepovezana lica očekivala učešćem u jednom ili više poslova. Po metodi podele dobiti, najpre se utvrđuje raspodela dobiti između povezanih lica u jednom ili više poslova u kojima ta lica učestvuju. Nakon toga procenjuje se raspodela dobiti do koje bi došlo da su u poslu u postojećim tržišnim uslovima učestvovale nepovezane osobe, pa se tako utvrđeni udeli u dobiti raspoređuju na povezana lica;

• Metoda transakcione neto marže po kojoj se ispituje ostvarena neto dobit u odnosu na neku osnovu, kao što su ukupni troškovi, prihodi od prodaje, imovina ili sopstveni kapital koju jedno lice ostvaruje u poslovima sa jednim ili više povezanih lica. Tako ostvarena neto dobit upoređuje se sa neto dobiti sličnih lica u sličnim okolnostima; ili

• Bilo koja druga metoda, ukoliko nijedna od prethodno navedenih ne odgovara datim okolnostima.

Nakon odabira metode, poreski obveznik donosi zaključak da li su cene iz transakcija sa povezanim licem formirane u skladu sa principom „van dohvata ruke“, ili je neophodno izvršiti njihove korekcije u skladu sa izabranom metodom. Zbir konačnih korekcija (prihoda i rashoda) po osnovu transakcija sa svim pojedinačnim povezanim licima, utvrđen u Zaključku dokumentacije o transfernim cenama, unosi se u polje 57 Poreskog Bilansa koji uvećava poresku osnovicu poreza na dobit.

Izveštaj o transfernim cenama u skraćenom obliku

Izveštaj u skraćenom obliku, poreski obveznik može da podnese kada je ispunjen jedan od sledeća dva uslova:

1. da je transakcija sa povezanim licem jednokratna u godini za koju se podnosi poreski bilans i da njena vrednost nije veća od 8.000.000 RSD

• da ukupna vrednost transakcija sa jednim povezanim licem u toku godine za koju se podnosi poreski bilans nije veća od 8.000.000 RSD

Ukoliko je jedan od navedena dva uslova ispunjen, dovoljno je da Izveštaj u skraćenom obliku sadrži samo osnovne podatke o transakcijama i to opis i vrednost transakcije i naziv povezanog lica sa kojima je transakcija realizovana.

Bitno je napomenuti da se prethodna dva uslova odnose na sve transakcije sa povezanim licima osim kredita i zajmova. Dakle, ukoliko je poreski obveznik u toku godine realizovao transakciju zajma, biće u obavezi da pripremi kompletan izveštaj o transfernim cenama bez obzira na vrednost zajma, odnosno transakcija zajma ne može biti opisana kroz izveštaj u skraćenom obliku.

Safe harbor pravila za međukompanijske kredite i zajmove

Propisi Rpublike Srbije propisuju takozvana „safe harbor“ pravila kada su u pitanju međukompanijski krediti i zajmovi, pa tako Ministarstvo finansija Republike Srbije svake godine objavljuje Pravilnik o kamatnim stopama za koje se smatra da su u skladu sa principom „van dohvata ruke“ (u daljem tekstu: „Pravilnik o kamatnim stopama“) koje važe za tu godinu. S tim u vezi, ukoliko poreski obveznici za obračun kamate na zajam koriste stope propisane Pravilnikom o kamatnim stopama, neće biti u obavezi da vrše korekcije u poreskom bilansu po osnovu transakcije zajma, odnosno smatra se da je takva kamata obračunata u skladu sa principom van dohvata ruke.

Zaključak: Značaj pravilnog upravljanja transfernim cenama

Imajući u vidu specifičnost pravila o transfernim cenama, kao i mogućnost njihovog značajnog uticaja na oporezivanje obveznika, može se zaključiti da pravilno upravljanje transfernim cenama nije samo obaveza propisana zakonom, već da se na taj način, a kroz pažljivo planiranje, mogu na zakoniti način umanjiti poreske obaveze.

Naš tim za transferne cene

Ovo je naš tim za transferne cene u Srbiji.

Oni imaju bogato iskustvo u oblasti transfernih cena, kako na domaćem, tako i na tržištima bivše Jugoslavije. Razmevanje lokalnih, ali i međunarodnih propisa je njihova prednost i snaga. Unije ETL Consulting posluje u preko 60 zemalja sveta i znamo da je ovo tim koji je spreman da preuzme vaše zadatke. Naš tim pruža stručno savetovanje i pomoć u pripremi kompletne dokumentacije o transfernim cenama, kao i u primeni odgovarajućih metoda za proveru usklađenosti cena u transakcijama sa povezanim licima.

Naš Unija ETL Consulting tim je spreman da vas podrži u svim fazama procesa. Naš cilj je da obezbedimo usklađenost sa zakonskim propisima, uz istovremeno optimizovanje vaših poreskih obaveza.

Iskoristite priliku i zakažite prvi sastanak sa nama – potpuno besplatno!