3. новембра, 2020

Kako se “samooporezovati” kod primljenih uplata iz inostranstva

Kao što je svima već poznato jedna od nekoliko neizbežnih stvari u životu je svakako plaćanje poreza. Za svaki oblik rada potrebno je platiti porez državi, samim tim isto pravilo vazi i za freelancing poslove.

Pre nešto više od 15 godina prvi put su se mogli čuti termini poput: frilens (freelance), frilensovanje, freelancing, frilenser (freelancer). Poslednjih desetak godina u Srbiji je sve veći broj onih koji na ovaj način zarađuju.

Kako je broj ljudi koji na ovaj način rastao tako je raslo i interesovanje države za njihove prilive.

 

Šta je freelance

Freelance honorarni poslovi su povremeni poslovi koje obavljaju slobodnjaci odnosno – freelanceri. Prednosti ovakvog vida angažovanja je u mogućnosti pojedinca da samostalno odlučuje za koje će se poslove prijavititi. Kao i kada, koliko i gde će raditi. Frilenseri obično nisu vezani ni za jednu kompaniju sa punim radnim vremenom. Njih angažuje više kompanija za određene vrste poslova.  Zbog slobode i fleksibilnosti prilikom obavljanja poslova, kao i mogućnosti ličnog usavršavanja, sve više ljudi se odlučuje za frilens karijeru.

Za freelance poslove neophodno je imati pre svega znanja iz odredjenih oblasti, znati engleski jezik, ali pre svega biti disciplinovan i organizovan.  Posedovanje kompjutera i dobra internet konekcija se podrazumevaju.

Freelancing poslovi se obavljaju za inostrane klijente preko platformi kao što su Upwork, Freelancer, Youtube,  AirBNB, Booking i druge. To podrazumeva da se prihod prima iz inostranstva i da je u roku od 30 dana potrebno prijaviti prihode i obračunati poreze i doprinose. Ovo je obaveza. Nije preporuka.

Frilenseri su fizička lica koja rade za pravna ili fizička lica iz inostranstva i tako ostvaruju prihode. Obzirom da pružaju usluge bez registrovane delatnosti (firme) frilenser ostvaruju dohodak kao fizičko lica. Prihodi se najčešće ostvaruju u bruto iznosu. Zbog toga, frilenseri postaju poreski obveznici i dužni su da samostalno obračunavaju i plaćaju porez na prihod iz inostranstva.

Saopštenje Poreske uprave

Sredinom oktobra Poreska uprava Srbije je saopštila da je utvrdila da poreski obveznici, fizička lica koja u inostranstvu ostvaruju prihod pružanjem usluga razvoja softvera, prevođenja, držanja časova stranog jezika, grafičkog dizajna, zatim mnogi jutjuberi, influenseri ne plaćaju porez i druge doprinose. U svom saopštenju Uprava je navela da je na osnovu raspoloživih podataka o uplatama iz inostranstva i poređenjem tih podataka sa podnetim poreskim prijavama ustanovljena visoka stopa nepoštovanja poreskih propisa i da su identifikovana fizička lica koja nisu izmirila svoje obaveze.

Poreska uprava Republike Srbije poziva sva fizička lica koja su propustila da podnesu poreske prijave, da to samoinicijativno učine. Bitno je da pre otpočinjanja poreske kontrole obračunaju porez i doprinosi sa pripadajućom kamatom i izmire zakonske obaveze.

Ko su obveznici plaćanja poreza na dohodak građana

Prema Zakonu o porezu na dohodak gradjana obveznici poreza na dohodak građana su rezidenti Republike Srbije za dohodak ostvaren u zemlji, kao i za dohodak ostvaren u inostranstvu.

Rezident Republike Srbije je fizičko lice koje:

  • na teritoriji Republike Srbije ima prebivalište i centar svojih poslovnih i životnih interesa ili
  • na teritoriji Srbije, neprekidno ili sa prekidima, boravi 183 i više dana u periodu od 12 meseci koji počinje ili se završava u odnosnoj poreskoj godini.

 

Prihodi iz inostranstva

Fizička lica koja ostvare prihod u inostranstvu dužna su da prihode koje ostvare na ovaj način, prijave Poreskoj upravi. Moraju i da obračunaju i plate pripadajući porez i doprinose za obavezno socijalno osiguranje. Ovo nema veze sa tim na koji način su mu devizna sredstva uplaćena. To se čini podnošenjem prijave, odnosno putem obrasca PP OPO.

Polaznu osnovicu za obračun poreza i pripadajućih doprinosa predstavlja dinarska protivvrednost ostvarene naknade iz inostranstva pomnožena sa iznosom srednjeg kursa NBS na dan prijema naknade.

Napomena: Prilikom obračuna poreskih obaveza potrebno voditi računa koja vrsta naknade je ugovorena, bruto ili neto.

Najčešći slučaj je da je ugovorena bruto naknada, te je potrebno u skladu sa ostvarenom vrstom prihoda, utvrditi odgovarajuća poreska oslobođenja, odnosno procenat normiranih troškova. Više detalja vezano za obračun u nastavku teksta.

Za prihode iz inostranstva obaveza je da se podnese poreska prijava u roku od 30 dana od dana ostvarivanja prihoda, podnošenjem PP OPO prijave. Rok za podnošenje poreske prijave se računa počev od prvog narednog dana od dana kada novac legne na račun.

Bitna napomena sa aspekta poreza je da je potpuno nebitno kako inostrani klijent vrši plaćanje: da li direktno na devizni račun, na PayPall, Payoneer, Skrill ili Western Union. Za svaku uplatu iz inostranstva podnosi se zasebna poreska prijava. Prihodi se ne mogu objediniti.

 

Načini obračuna

Postoje dva osnovna načina obračuna. Važno da li je lice osigurano po osnovu zaposlenja, odnosno po nekom drugom osnovu ili je nezaposleno lice, odnosno nije osigurano ni po jednom osnovu.

Osigurano lice

  1. U slučaju kada je lice osigurano po osnovu radnog odnosa, ili po drugom osnovu u Republici Srbiji, poreska osnovica je bruto prihod od rada primljenog u ili iz druge države umanjen za iznos troškova propisanih Zakonom o porezu na dohodak građana. Poreska stopa iznosi 20%,

uz priznavanje normiranih troškova. Normirani troškovi su troškovi koji se ne oporezuju i mogu iznositi 34%, 43% ili 50% u zavisnosti od delatnosti kojom se fizičko lice bavi.  Drugim rečima, tek kada se od zarade odbiju normirani troškovi, onda se obračunava porez na dohodak čija je stopa 20%.  Ukoliko je fizičko lice zaposleno i ima plaćeno zdravstveno osiguranje potrebno  je obračunati i platiti samo doprinose za penzijsko i invalidsko osiguranje po stopi od 25,5%.

 

Lice koje nije osigurano

  1. Obračun poreza kada fizičko lice nije osigurano ni po jednom osnovu, odnosno kada je nezaposleno može se vršiti na 2 načina:

Prvi načinU slučaju da lice nije osigurano ni po kom osnovu, odnosno kada se radi o nezaposlenoj osobi u Republici Srbiji, pri čemu mu se zarada isplaćuje u ili iz druge države, osnovicu za obračun poreza ovde čini ostvarena zarada koja se umanjuje za neoporezivi iznos (neoporezivi iznos se usklađuje sa godišnjim indeksom potrošačkih cena. Za period od 1.2. 2020. do 31.1.2021. godine neoporezivi iznos iznosi  16.300 dinara). Nakon što se odbije neoporezivi iznos, poreska stopa iznosi 10%. Osnovica za obračun doprinosa za obavezno socijalno osiguranje je zarada koju je lice primilo. Doprinose je potrebno obračunati i uplatiti po sljedećim stopama:

  • za obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje25,5%,
  • za obavezno zdravstveno osiguranje10,3%,
  • za osiguranje od nezaposlenosti 0,75%.

Drugi način:  Ako lice nije osigurano po bilo kom osnovu, odnosno kada se radi o nezaposlenoj osobi u Republici Srbiji koja je ostvarila druge prihode u ili iz druge države, osnovicu za obračun poreza čini bruto prihod zarade umanjen za normirane troškove. Normirani troškovi i ovde mogu biti 34%, 43% ili 50% u zavisnosti od delatnosti kojom se fizičko lice bavi. Kada se odbiju normirani troškovi, računa se poreska stopa od 20%. Osnovica za obračun doprinosa je poreska osnovica. Doprinose je lice dužno da samo obračuna i uplatiti po sljedećim stopama:

  • za obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje25,5%,
  • za obavezno zdravstveno osiguranje10,3%.

 

Kako se predaje poreska prijava za samooporezivanje fizičkih lica

U elektronskom obliku putem portala e- porez

Kada se poreska prijava podnosi elektronskim putem, neophodno je da se podnese preko portala ePorezi. Za to je neophodno da lice poseduje elektronski sertifikat. Za podnošenje poreske prijave ovim putem mogu se koristiti i internet kiosci koji postoje u filijalama Poreske uprave. Nakon podnošenja prijave, Poreska uprava utvrđuje tačnost navedenih podataka. Ukoliko postoje neke nepravilnosti Poreska uprava šalje obaveštenje podnosiocu koje nedostatke treba da ispravi. Ispravkom i utvrđivanjem ispravnosti prijave, fizičkom licu se dostavlja obaveštenje o uspešnom podnošenju prijave i dodeljuje se  broj koji je dodeljen poreskoj prijavi, kao i BOP- broj odobrenja za plaćanje koji se upisuje u nalogu za uplatu.

U papirnom obliku neposredno nadležnoj jedinici Poreske uprave prema mestu prebivališta

Poresku prijavu u pisanom obliku rezidentni poreski obveznik podnosi organizacionoj jedinici Poreske uprave nadležnoj za teritoriju na kojoj ima prebivalište. Poreska prijava PP OPO se može podneti lično ili preko punomoćnika ovlašćenog za sve poslove oko poreza i poreskih prijava. Ukoliko se poreska prijava podnosi na šalteru filijale Poreske uprave, unos podataka iz predate prijave u informacioni sistem vrši ovlašćeni službenik, koji ujedno daje obaveštenje o dodeljenom broju poreske prijave i BOP-broju odobrenja za plaćanje koji se upisuje u nalogu za uplatu.

U papirnom obliku putem pošte

Ukoliko se poreska prijava podnosi putem pošte, obaveštenje o dodeljenom broju poreske prijave, kao i BOP broj odobrenja za plaćanje Poreska uprava će dostaviti putem pošte na adresu naznačenu u poreskoj prijavi.  Poštom se podnosi samo kada nije moguće drugačije predati poresku prijavu. U slučaju kašnjenja u podnošenju prijave i plaćanju obaveza, poreski obveznik je dužan da obračuna i plati propisanu kamatu.

 

Prava iz oblasti rada i socijalnog osiguranja

Kada se uspešno podnese poreska prijava PP OPO, neophodno je da fizičko lice popuni  M-UN Obrazac u dva primerka, koji će uz zaključen ugovor, fotokopiju lične i dokaz o uplati doprinosa za penziono i invalidsko osiguranje predati nadležnoj filijali PIO Fonda. Obrazac M-UN je važan zato što fizička lica njegovim popunjavanjem mogu ostvariti prava iz radnog odnosa i prava po osnovu obaveznog socijalnog osiguranja Republike Srbije, iako stvaruju prihod od poslodavca koji nije rezident Republike Srbije.

 

Koje su moguće kazne za nepodnošenje poreske prijave

Članom 177. Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji propisane su kazne za nepodnošenje i neblagovremeno podnošenje poreske prijave, neobračunavanje, neplaćanje i neblagovremeno plaćanje poreza. Prema navedenom zakonu, osoba koja ostvari prihode iz inostranstva, a ne podnese poresku prijavu, novčano će se kazniti svotom od 5.000 do 150.000 dimara. Ukoliko se ne plati porez utvrđen u poreskoj prijavi kazniće se i novčanom kaznom u iznosu od 50 odsto utvrđenog poreza.

Napomena: Poreska obaveza ne zastareva nakon pet godina, a doprinosi ne zastarevaju uopšte. Sve uplate iz inostranstva u bruto iznosu umanjene za plaćene iznose poreza i  socijalnih doprinosa ulaze u osnovicu za godišnji porez na dohodak građana.

 

 

Činjenica je da se porez mora platiti i da je to obaveza frilensera. Ova obaveza utvrđena je zakonom iz 2001.godine. Isti je dorađen 2003. godine. Na žalost u medjuvremenu  ništa se nije menjalo.

Izvesno je da ce u budućnosti biti neophodne određene izmene zakona po pitanju poreskih obaveza frilensera. Zajednički interes bi bio da se zakonski reguliše status  frilensera i da se odredi poreski model koji će omogućavati i stimulisati poslovanje tog sektora. Za sada je obaveza svih građana je da vode računa o svojim poreskim obavezama.  To se može uraditi samostalno, putem punomoćnika ili odabirom poreskog savetnika koji će obračunati i dostaviti poresku prijavu o obračunatom i plaćenom porezu.