U novembru 2020. godine Narodna Skupština usvojila je nove Izmene i dopune Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji (u daljem tekstu: Zakon). Zakon stupa na snagu 5. decembra 2020. godine.
Osnovni razlozi za donošenje ovog Zakona sadržani su u stvaranju pravnog osnova kako bi se sistemom oporezivanja u Republici Srbiji obuhvatili i otvoreni investicioni fondovi, odnosno alternativni investicioni fondovi, koji nemaju svojstvo pravnog lica a koji su upisani u odgovarajući registar u skladu sa zakonom, kao i u daljem pojednostavljenju poreskog postupka i poboljšanju elektronske komunikacije između nadležnih poreskih organa i poreskih obveznika.
Najveći broj izmena i dopuna primenjuje se od dana stupanja na snagu ovog Zakona, određeni broj će se primenjivati od 01.01.2021, a jedna čak i retroaktivno od 01.01.2020. godine.
Investicioni fondovi
Otvoreni investicioni fondovi, odnosno alternativni investicioni fondovi, koji nemaju svojstvo pravnog lica a koji su upisani u odgovarajući registar u skladu sa zakonom (u daljem tekstu: fond) definisani su kao novi obveznik prema usvojenim odredbama ZPPPA , a njihove poreske obaveze ispunjava društvo za upravljanje tim fondom (kao pravno lice) iz imovine fonda, a u skladu sa postojećom regulativom koja uređuje fondove.
Cilj poreske regulative koja uređuje fondove treba da bude zasnovana na načelu proporcionalnosti, kako bi se postavio balans između potreba za upravljanjem i potencijalnim sukobima interesa u poreskom sistemu, pravne sigurnosti koju zahtevaju i očekuju investitori koji plasiraju svoja sredstva i očekivanih propisanih zahteva u pogledu poreskih obaveza fonda, odnosno društva za upravljanje fondom.
Prema novom ZPPPA fond ima obavezu:
- plaćanja poreza, obezbeđenje poreske obaveze i plaćanje sporednih poreskih davanja
- da u skladu sa Zakonom utvrdi porez, odnosno po odbitku i da naplati porez u ime poreskog obveznika, vodi poresko računovodstvo, podnosi poreske prijave, da na zahtev Poreske Uprave dostavi traženu dokumentaciju i podatke i da dozvoli uvid službenom licu Poreske Uprave u njegovo poslovanje. Sve to u cilju pravilnog i blagovremenog plaćanja poreza, kao i ispunjenja prava Poreske Uprave da zahteva naplatu poreza.
Fond se pored poreskog obveznika smatra i poreskim dužnikom. Sve poreske obaveze fonda, ispunjava društvo za upravljanje fondom iz imovine fonda. U slučaju statusne promene fonda i ispunjenja poreske obaveze od strane društva za upravljanje fondom primenjuju se odredbe člana 21. ZPPPA.
Obaveze fonda u vezi sa registracijom:
- Fond je u obavezi da ima PIB
- Prijavu za registraciju u sedištu Poreske Uprave podnosi društvo za upravljanje fondom roku od 5 dana od upisa u propisani registar
- Ne može se dodeliti PIB fondu nastalom statusnom promenom izdvajanje uz osnivanje, odnosno mešovitim izdvajanjem u skladu sa Zakonom o privrednim društvima, odnosno statusnom promenom posebnih oblika organizovanja, ako fond koji je predmet podele ima neizmirene obaveze po osnovu javnih prihoda, odnosno ako mu je privremeno oduzet PIB u skladu sa ZPPPA. Odredbe ZPPPA kojim se uređuju slučajevi u kojima se ne sme dodeliti PIB primenjuju se i na fondove.
Banke mogu otvoriti račun fondu ukoliko joj se dostavi pored Zahteva i dokaz o registraciji fonda, odnosno dodeljenom PIB-u.
Sekundarna poreska obaveza odnosi se i na društvo za upravljanje fondom. Novim ZPPPA predviđeno je da je fond u obavezi da vodi poslovne knjige, kako bi se omogućilo utvrđivanje obaveze, kao i da u propisanom roku dostavi iste na zahtev Poreske Uprave.
Prava fonda, kao i društva za upravljanje fondom su sledeća:
- pravo da zahteva povraćaj pogrešnog ili više plaćenog poreza, odnosno sporednih davanja, kao i na povraćaj poreza ukoliko je to drugim poreskim propisima predviđeno.
- pravo na refundaciju i refakciju poreza u skladu sa Zakonom.
- pravo da koristi poreski kredit u odnosu na poresku obavezu.
- pravo da koristi više ili pogrešno plaćen porez, odnosno sporedna poreska davanja za namirenje dospelih obaveza po drugim osnovama putem preknjižavanja.
Fond, kao i drugi poreski obveznici čiji su računi blokirani trenutku radi izvršenja prinudne naplate kod organizacije nadležne za prinudnu naplatu mogu međusobne novčane obveze izmirivati i ugovaranjem promene poverioca, odnosno dužnika u određenom obligacionom odnosu, isključivo radi ispunjenja obaveza po osnovu javnih prihoda, na koje se primenjuje ovaj Zakon. Takođe, fond kao i drugi poreski obveznici može ostvariti pravo na odlaganje dugovanog poreza, ako dug ne prelazi 1.500.000 dinara iako ne ispunjava uslove iz člana 2. Uredbe o bližim uslovima za odlaganje plaćanja poreskog duga i u tom slučaju se od fonda neće zahtevati davanje sredstava obezbeđenja naplate.
Poreski prekršaji
Usvojen je član 178v, kojim se propisuje da se odredbe čl. 177-178b ovog zakona shodno se primenjuju na društvo za upravljanje fondom i lica odgovorna u tom društvu, u vezi sa postupanjem društva za upravljanjem u ime i za račun fonda iz člana 15. st. 3. i 4. ovog zakona. Navedenim članovima propisani su poreski prekršaji i kazne koje se na njih odnosi.
Takođe, precizirano je i da su odredbama članova 179. i 181. kojim se uređuju posebni poreski prekršaji obuhvaćene i fondovi I odgovorna lica u njima.
Odlaganje plaćanja dugovanog poreza
Izmenom ZPPPA propisano je da se u cilju ublažavanja ekonomskih posledica prouzrokovanim pandemijom, odnosno drugim vanrednim događajem nastalim u toku godine, odlaganje plaćanja dugovanog poreza i nedospelih poreskih obaveza odobrava na način i pod uslovima koje uređuje Vlada. Prema prelaznim odredbama Zakona, usvojeni stav se primenjuje od kalendarske godine u kojoj je Zakon usvojen, što u ovom slučaju znači da se navedena odredba primenjuje retroaktivno, odnosno na obaveze nastale od 01.01.2020. godine.
Mogućnost ispunjenja obaveze davanjem umesto plaćanja
Pored svih ranije propisanih, usvojen je još jedan mogući način plaćanja poreske obaveze, odnosno da se poreska obaveza može namiriti davanjem, umesto plaćanja, odnosno zamenom ispunjenja i to:
- kada je poreska obaveza veća od 50.000.000 dinara
- pod uslovima i na način koji utvrdi Vlada RS Odlukom
- samo u slučajevima kad postoji interes Republike za predmetnom imovinom.
Takođe, smatra se da se danom namirenja poreske obaveze putem davanja umesto plaćanja, odnosno zamenom ispunjenja smatra dan overe sporazuma kojim je realizovan akt Vlade RS o prenosu imovine u svojinu Republike.
Novi način namirenja poreske obaveze primenjivaće se i na obaveze dospele pre stupanja na snagu novog Zakona, kao i na poreske obaveze obuhvaćene sporazumima i rešenjima o odlaganju plaćanja dugovanog poreza po tom osnovu, odobrenjem do dana stupanja na snagu ovog Zakona.
Poresko krivično delo
Novim ZPPPA propisano je i novo poresko krivično delo- Poreska prevara u vezi sa porezom na dodatu vrednost, umesto postojećeg krivičnog dela- Neosnovano iskazivanje iznosa za poreski povraćaj i poreski kredit.
Novim članom 173a ZPPPA, stavovima 1. i 2. obuhvaćen je osnovni oblik navedenog krivičnog dela (ako iznos povraćaja ili poreskog kredita ili iznos poreza čije se plaćanje izbegava prelazi milion dinara), dok su teži oblici ovog krivičnog dela sadržani u članovima 3. i 4. (ako iznos povraćaja ili poreskog kredita ili iznos poreza čije se plaćanje izbegava prelazi pet ili petnaest milion dinara). Takođe propisano je i da se fizičkom licu, preduzetniku i odgovornom licu u pravnom licu – poreskom obvezniku za krivično delo izriče mera bezbednosti zabrane vršenja poziva, delatnosti i dužnosti od jedne do pet godina.
Komunikacija između Poreske Uprave i poreskih obveznika
Novim ZPPPA predviđeno je da poresko obveznik može od 01.01.2021. godine u elektronskom obliku putem portala Poreske Uprave ili u pisanom obliku-neposredno ili putem pošte podneti zahtev za:
- povraćaj više ili pogrešno plaćenog poreza, odnosno sporednih poreskih davanja (kamata i troškovi postupka prinudne naplate)
- refakciju ili refundaciju poreza
- namirenje dospelih obaveza po drugim osnovama putem preknjižavanja
i sve to u cilju olakšavanja komunikacije i efikasnijeg postupanja po zahtevima poreskih obveznika.
Takođe, dodato je da poreski obveznik od 01.01.2021. godine zahtev za odlaganje plaćanja dugovanog poreza na rate može podneti Poreskoj Upravi u elektronskom obliku, ili pisanim putem- neposredno ili putem pošte.
Novim ZPPPA propisano je da ako se dostavljanje poreskog akta vrši slanjem preporučene pošiljke, poreski akt smatra se dostavljenim danom uručenja, a ako uručenje nije bilo moguće, ponoviće se slanje poreskog akta preporučenom pošiljkom, a poreski akt smatra se dostavljenim 15-og dana od dana predaje poreskog akta pošti, bez obzira da li je bilo moguće uručenje poreskom obvezniku.
Takođe, dostavljanje poreskog, odnosno poresko upravnog akta fondu vrši se na adresu sedišta društva za upravljanje fondom upisanu u propisanom registru, odnosno na posebnu adresu za prijem pošte koja je registrovana kod Agencije za privredne registre i poreski akt smatra se dostavljenim kada se uruči:
- odgovornom licu društva za upravljanje fondom,
- punomoćniku, odnosno poreskom punomoćniku društva za upravljanje fondom, kao i
- zaposlenom kod društva za upravljanje fondom.
Što se dostavljanja poreskih akata tiče, propisano je da se poreski akt može dostaviti u elektronskom obliku fizičkom licu:
- ukoliko isto poreske prijave podnosi u elektronskom obliku, preko portala Poreske uprave, u kom slučaju nije neophodna dodatna saglasnost fizičkog lica, odnosno
- fizičkom licu koje poreske prijave, u skladu sa odredbama ovog zakona, podnosi u papirnom obliku, poreski akt se dostavlja u elektronskom obliku, ako se isti saglasi sa tim načinom dostavljanja.
Dodela PIB-a
U članu 26. stav 3. ZPPPA, propisane su situacije kada Poreska uprava izuzetno od stava 2. istog člana, može dodeliti PIB:
- ako su dospele, a neizmirene obaveze po osnovu javnih prihoda do 100.000 dinara i ukoliko ove obaveze budu izmirene u roku od osam dana od dana podnošenja zahteva za dodelu PIB, odnosno u tom roku bude pružena neopoziva bankarska garancija ili menica avalirana od strane poslovne banke, ili
- ako su dospele, a neizmirene obaveze po osnovu javnih prihoda nastale u vezi sa obavljanjem delatnosti, obaveze privrednih subjekata koji su brisani iz propisanih registara pravosnažnom odlukom nadležnog organa u postupku stečaja.
Prelaznom odredbom definisano je da poreski obveznici kojima je do dana stupanja na snagu ovog zakona privremeno oduzet PIB u skladu sa odredbama člana 26. stav 2. Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji, nakon stupanja na snagu ovog zakona mogu podneti zahtev za vraćanje PIB. Na osnovu zahteva, poreskim obveznicima iz stava 1. ovog člana, Poreska uprava vratiće PIB, ukoliko su ispunjeni uslovi propisani ovim zakonom.
U članu 27. precizirano e da PIB moraju da imaju:
- rezidentni preduzetnik,
- preduzetnik paušalac,
- preduzetnik poljoprivrednik i
- preduzetnik drugo lice
definisani odredbama Zakona koji uređuje porez na dohodak građana.
Obaveze i kazne
Dopunom člana 29. ZPPPA propisano je da Agencija za privredne registre ne može izvršiti registrovanje sticanja udela ili akcija u privrednim subjektima, odnosno osnivanje novih privrednih subjekata, u slučajevima kada se kao osnivač upisuje pravno lice ili preduzetnik nad kojim je uspostavljena mera iz stava 9. ovog člana.
Ukoliko Agencija za privredne registre postupi suprotno navedenoj odredbi, propisane su sledeće kazne:
- Agencija za privredne registre kao pravno lice, kazniće se kaznom od 100.000 do 2.000.000 dinara
- odgovorno lice u Agenciji za privredne registre kazniće se kaznom od 10.000 do 100.000 dinara
Vođenje vanbilansnog poreskog računovodstva
U članu 163a, dodate su sledeće izmene i dopune:
- U vanbilansnom poreskom računovodstvu vodi se neplaćena poreska obaveza poreskih obveznika nad kojima je stečajni postupak okončan putem bankrotstva.
- U vanbilansnom poreskom računovodstvu vodi se pretplate poreskih obveznika za koje je nastupila zastarelost i pretplate obveznika koje su saglasno drugim propisima brisane iz propisanog privrednog registra, kao i kupovinom poreskog obveznika u postupku stečaja ili nakon okončanja stečaja bankrotstvom.
- Poreska uprava po službenoj dužnosti u vanbilansno poresko računovodstvo prenosi pretplate iz stava 2. ovog člana, odnosno po saznanju o brisanju poreskog obveznika iz propisanog registra.
- Poreska uprava po službenoj dužnosti u vanbilansno poresko računovodstvo iz poreskog računovodstva neplaćene obaveze iz stava 1.ovog člana po saznanju o brisanju iz propisanog registra, po donošenju rešenja o zastarelosti u skladu sa ovim zakonom, po donošenju rešenja o utvrđivanju spornih i dubioznih potraživanja, odnosno po podnetoj prijavi potraživanja u stečajnom postupku, kao i po okončanju stečajnog postupka putem bankrotstva.
