Улогата на Due Diligence извештајот кај M&A проекти

M&A процесите (процеси на спојување и преземање) се исклучително чести и распространети во светот. Она што е значајно за нас е дека бројот на вакви процеси во последните години значително порасна и во Македонија. Во најголема мера, тоа е последица на зголемувањето на странските директни и индиректни инвестиции на пазарот на Република Македонија.

За да ја разбереме улогата на due diligence извештајот во M&A процесите (процеси на спојување и преземање), најпрво треба да разбереме што претставуваат и како изгледаат M&A процесите.

M&A процеси

M&A процесите претставуваат збир на комплексни деловни активности преку кои компаниите можат да постигнат различни цели, кои најчесто се однесуваат на проширување на бизнисот, зголемување на приходите и заземање позначајна позиција и улога на пазарот.

За разбирање на M&A процесите, важно е да ги знаеме најзначајните чекори од кои се состојат овие процеси, па во продолжение ќе ги наведеме хронолошки и накратко ќе ги објасниме.

Чекори на M&A процесот

• Преговарање – има за цел да ги дефинира основите услови на трансакцијата. Преговарањето е чекор со кој започнува овој процес, но истовремено претставува активност што се провлекува низ речиси целата постапка и завршува дури со финализирањето на самата трансакција. Постапката се формализира со склучување на соодветен SPA (Share Purchase Agreement). Иницијалните преговори најчесто се формализираат преку одредени форми на необврзувачки акти, како што се Писмо за намери или Меморандум за разбирање.
• Спроведување на due diligence – Due diligence претставува детално истражување, проверка и проценка на сите аспекти од работењето на друштвото кое се спојува или се презема (колоквијално ,,таргет друштво”). Due diligence анализата и извештајот подразбираат темелна проверка на таргет друштвото, пред сè од даночен, финансиски и правен аспект. Целта е што попрецизно и подетално да се утврдат сите ризици што може да настанат за Купувачот, но и да се помогне во утврдување на реалната вредност на таквата инвестиција/трансакција, како и нејзината потенцијална исплатливост и корист за купувачот. За остварување на наведените цели, преку due diligence се утврдуваат следните битни факти:
  • Сопственичката структура на таргет друштвото;
  • Постоечките краткорочни и долгорочни обврски;
  • Постоење на било каков вид на оптоварувања;
  • Усогласеноста на работењето на таргет друштвото со сите релевантни прописи;
  • Утврдување на сите релевантни финансиски аспекти на работењето.

• Завршување и финализација на преговорите – по завршувањето на due diligence започнува финалната фаза на преговорите. Оваа фаза и нејзиниот тек во најголема мера зависат од due diligence извештајот и неговите наоди, кои суштински го обликуваат завршувањето на преговорите и од кои во целост зависи конечниот договор. Преговорите се завршуваат со утврдување и изработка на конечниот текст на SPA и негово склучување.
• Изработка и склучување на SPA – SPA (Share Purchase Agreement) претставува најзначајниот документ во M&A процесот и со него се уредува целата предметна трансакција, а пред сè конечната договорена купопродажна цена, условите и динамиката на плаќање, средствата за обезбедување (доколку се договорени), обврските на двете страни што учествуваат во процесот, како и сите други елементи од значење за спроведување на овој процес. Самото утврдување и изработка на конечниот текст на SPA најчесто подразбира сеопфатни преговори и низа корекции и дополнувања на текстот. Склучувањето на SPA претставува целосно завршување на преговорите, но не значи и завршување на целиот M&A процес.

• Заклучување на трансакцијата и завршување на M&A процесот – M&A процесот се завршува со заклучување на трансакцијата, а за тоа да биде возможно потребно е да бидат исполнети сите услови и реализирани сите обврски на учесниците во процесот предвидени со склучениот SPA:
  • Исплата на купопродажната цена (целосно или делумно);
  • Пренос на сопственоста над имотот на таргет друштвото на купувачот во соодветна постапка;
  • Соодветна регистрација на трансакцијата во надлежниот регистар (Агенција за трговски регистар).

Правна рамка на M&A процесите во Македонија

Откако ги разгледавме најзначајните чекори во M&A процесот, за подобро разбирање на овој процес, важно е да ја познаваме правната рамка со која е уреден во домашното законодавство. M&A процесите во домашното законодавство се уредени со низа прописи, од кои најзначајни се следните:

• Закон за трговски друштва – кој претставува основен и најзначаен пропис со кој се уредуваат M&A процесите. Тој го дефинира корпоративното управување и структурирање, како и статусните промени;
• Законот за облигациони односи  го уредува рамковниот правен контекст во кој се одвиваат преговорите, како и начинот на кој самата трансакција се договара и формализира;
• Законот за заштита на конкуренцијата претставува дел од регулативата чија цел е да обезбеди одржување на фер конкуренција. Кај M&A процесите служи како механизам за спречување на создавање на т.н. концентрација на пазарна моќ.

Откако разбравме што е M&A процесот, каква е правната рамка што го уредува, а пред сè кои се клучните чекори и активности во овој процес, јасно можеме да ја согледаме и улогата на due diligence во овие процеси. За секој од наведените чекори во M&A процесот, можеме да кажеме дека е неопходен за тој да биде успешно спроведен и завршен.

За due diligence можеме да кажеме дека е клучен и дека без него е невозможно да се спроведат поголемиот дел од останатите чекори. Всушност, само иницијалните/почетните преговори можат да се водат без спроведена due diligence анализа.

Due diligence анализа и M&A процесот

Значи, due diligence анализата е клучен чекор во спроведувањето на M&A процесот. Од оваа анализа зависат сите клучни елементи на самата трансакција. Од наодите на due diligence анализата, всушност, зависи и дали самиот M&A процес воопшто ќе се заврши. Зошто е тоа така? Само преку оваа анализа може да се утврди ,,исплатливоста” на трансакцијата.

Најчести прашања